İran

İsfahan (Esfahan), "Nesf-e Cahan" — "Dünyanın Yarısı" lakabıyla İran'ın en görkemli şehridir. Nakş-ı Cihan Meydanı (UNESCO, dünyanın en büyük ikinci meydanı), Şah Camii (İmam Camii — turkuaz ve lacivert çini mozaiklerin başyapıtı, akustik mucizesi), Şeyh Lütfullah Camii (minaresiz, tavus kuşu motifli kubbesi ile mimarlık harikası), Ali Kapu Sarayı (müzik odası tavan süslemeleri), Büyük Çarşı (Bazar-e Bozorg — labirent gibi kapalı çarşı, el sanatları, minyatürler, bakırcılar) meydanı çevreler. Si-o-se Pol ve Hacı Köprüsü (Pol-e Khaju) Zayende Nehri üzerindeki tarihi köprülerdir — akşam ışıklandırmasında muhteşemdir. Vank Katedrali (Ermeni kilisesi — İslam ve Hristiyan sanatının iç içe geçtiği eşsiz freskler) Culfa Ermeni mahallesindedir. Şiraz, "Şiir ve Gül Şehri" — Hafız ve Sadi'nin diyarıdır. Nasir al-Mülk Camii (Pembe Cami — sabah güneşi vitraylardan geçtiğinde cami gökkuşağı renklerine boyanır, Instagram fenomeni), Eram Bahçesi (UNESCO — Fars bahçe sanatının şaheseri), Hafız Türbesi (şairlerin sultanının mozolesi — İranlılar burada şiir okur), Vakil Camii, Vakil Hamamı ve Vakil Çarşısı tarihi kompleksi görülmelidir. Şiraz'dan Persepolis'e (Taht-ı Cemşid) sadece 1 saat mesafedir. Persepolis (Taht-ı Cemşid, UNESCO), MÖ 518'de Büyük Darius tarafından kurulan Ahameniş İmparatorluğu'nun törensel başkentidir. Milletler Kapısı, Apadana Sarayı'nın kabartmaları (23 milletin hediyeleriyle gelişi), 100 Sütunlu Salon ve Kral Mezarları (Nakş-ı Rüstem — kayaya oyulmuş dev kral mezarları) antik dünyanın en etkileyici kalıntılarındandır. Yezd (UNESCO, tüm şehir Dünya Mirası), dünyanın en eski sürekli yerleşim yerlerinden biri ve çöl mimarisinin başyapıtıdır. Badgir (rüzgar kuleleri — antik klima sistemi), çamur tuğla labirent sokaklar, Cuma Camii (en yüksek minareleriyle), Zerdüşt Ateş Tapınağı (1.500 yıldır yanmaya devam eden kutsal ateş), Sessizlik Kuleleri (Dakhma — Zerdüşt defin geleneği) ve ab anbar (yeraltı su depoları) Yezd'i benzersiz kılar. Tahran, İran'ın modern başkenti ve 9 milyonluk mega kentidir. Gülistan Sarayı (UNESCO — Kaçar dönemi, aynalı tavan ve Peacock Tahtı), Ulusal Müze, Mücevher Müzesi (dünyanın en değerli mücevher koleksiyonlarından biri — Derya-yı Nur elması), Milad Kulesi (435 m — şehir manzarası), Büyük Çarşı ve Darband/Tochal dağ yürüyüşü (şehir içinde dağ!) öne çıkar. Kuzey İran: Hazar Denizi kıyısında Gilan ve Mazandaran illeri yemyeşil ormanlar, çay ve pirinç tarlaları, geleneksel köyler (Masuleh — yamaç köyü, bir evin çatısı diğerinin avlusu) ve nemli iklimle çöl İran'ından tamamen farklı bir dünyadır. Kashan (Fin Bahçesi UNESCO, geleneksel evler — Tabatabaei ve Borujerdi evleri), Kerman (Kaluts — Lut Çölü'nün rüzgar şekillendirdiği kaleler, UNESCO), Tabriz (Tabriz Çarşısı UNESCO, Mavi Cami) diğer önemli destinasyonlardır.

İran mutfağı, binlerce yıllık Pers geleneğiyle şekillenmiş, zarif, aromatik ve dengeli bir mutfaktır. Safran, gül suyu, nar, berberis (zereshk — kurutulmuş kırmızı meyve), sumak ve çeşitli kuruyemişler İran mutfağının imza malzemeleridir. Çelo Kebap, İran'ın ulusal yemeğidir. Safranla tatlandırılmış uzun taneli basmati pirinci (çelo) üzerinde çeşitli kebaplar servis edilir: Koobideh (kıyma kebabı — en yaygın ve en sevilen), Barg (ince dilim dana fileto), Joojeh Kebap (safran ve limonlu tavuk), Soltani ("Sultan kebabı" — koobideh + barg birlikte). Tereyağı, ızgara domates ve sumak ile yenir. Ghormeh Sabzi, İranlıların en sevdiği güveçtir. Taze otlar (maydanoz, tere, pırasa), kuru limon (limu omani), kırmızı fasulye ve kuzu eti ile pişirilir — İran'ın comfort food'u. Fesenjan, nar pekmezi ve cevizle pişirilen tavuk veya ördek güveci — tatlı-ekşi dengesinin şaheseri, sonbahar ve kış yemeği. Tahdig, İran'ın gurme pirinç kabuğudur — tencerenin dibinde çıtır çıtır altın rengi pirinç tabakası, yoğurt veya patates versiyonları da yapılır. İran sofralarında tahdig kavgası yaşanır! Diğer önemli yemekler: Zereshk Polo (zereshkli — berberisli pilav, tavukla), Baghali Polo (bakla ve dereotlu pilav — kuzu ile), Ash Reshteh (erişte, baklagiller ve otlu kalın çorba — Nevruz sofrası), Ash-e Anar (nar çorbası), Khoresh-e Bademjan (patlıcan güveç), Dolmeh (yaprak sarması — İran versiyonu, ekşi tatlı), Dizi / Abgoosht (taş çanakta kuzu ve nohut güveci — suyu ayrı, eti ezilerek yenir). Tatlılar: Faloodeh (Şiraz'ın meşhur buz tatlısı — ince pirinç eriştesi, gül suyu ve limon suyuyla), Bastani Sonnati (İran geleneksel dondurması — safran, gül suyu ve kaymak parçaları), Gaz (İsfahan nuga — fıstıklı), Sohan (Kum şehrinin safranlu karameli), Baklava (Yezd ve Tabriz usulü — ince, zarif), Halva (safranlu, gül sulu). İçecekler: Çay (çay — İran hayatının merkezidir, her yerde, her zaman çay ikram edilir), Doogh (yoğurt içeceği — ayran benzeri, nane ve bazen kekikli), Ab Havij Bastani (havuç suyu + dondurma — İran klasiği), nar suyu, şerbet (gül, limon, nane). NOT: İran'da alkollü içecek satışı ve tüketimi yasaktır.

İran'a ulaşım hava yoluyla sağlanır. İmam Humeyni Uluslararası Havalimanı (IKA, Tahran) ana giriş noktasıdır. Mehrabad (THR) iç hat uçuşları için kullanılır. İsfahan (IFN), Şiraz (SYZ), Meşhed (MHD) ve Tabriz (TBZ) diğer uluslararası havalimanlarıdır. İstanbul'dan Tahran'a direkt uçuşlar mevcuttur (Turkish Airlines ve Iran Air, yaklaşık 3-3.5 saat). Pegasus bazı dönemlerde ekonomik uçuşlar sunar. İstanbul-İsfahan ve İstanbul-Şiraz direkt uçuşları da mevcuttur. İç hat uçuşları yaygın ve ekonomiktir. Iran Air, Mahan Air, Iran Aseman ve Kish Air başlıca havayollarıdır. Tahran-İsfahan 1 saat, Tahran-Şiraz 1.5 saat, Tahran-Meşhed 1.5 saattir. Şehirlerarası otobüs İran'da çok gelişmiş ve konforludur. VIP otobüsler (Royal Safar, Iran Peyma, Hamsafar) klimalı, geniş koltuklu ve çay ikramlıdır. Tahran-İsfahan 5-6 saat, Tahran-Şiraz 10 saat, İsfahan-Şiraz 5-6 saat, İsfahan-Yezd 3-4 saattir. Tren ağı gelişmektedir. Tahran-İsfahan 7 saat (gece treni rahat), Tahran-Meşhed 10 saat (Raja Trenleri konforlu). Şehir içi ulaşımda Snapp (İran'ın Uber'i) en güvenli ve en pratik seçenektir — fiyat önceden belirlenir, dil sorunu yaşanmaz. Tahran ve İsfahan'da metro vardır. Tahran trafiği çok yoğun ve kaotiktir — metro tercih edin.

Türk vatandaşları İran'a 90 güne kadar vizesiz girebilir. Pasaportun en az 6 ay geçerli olması gerekir. Havalimanında giriş damgası alınır. İsrail damgası olan pasaportla giriş yapılamaz. En iyi ziyaret zamanları: İlkbahar (Mart-Mayıs) en ideal dönemdir — Nevruz (21 Mart) İran'ın en önemli bayramıdır, ülke şenlik havasındadır. Sonbahar (Eylül-Kasım) da mükemmeldir. Kış (Aralık-Şubat) İsfahan ve Şiraz için uygundur (soğuk ama güneşli). Yaz (Haziran-Ağustos) çok sıcaktır — özellikle çöl bölgelerinde 45-50°C! Para birimi İran Riyali'dir (IRR) ancak günlük hayatta Toman kullanılır (1 Toman = 10 Riyal). Uluslararası yaptırımlar nedeniyle yabancı kredi/banka kartları İran'da çalışmaz! Tüm harcamalar nakit yapılmalıdır. USD veya EUR getirip döviz bürolarında (sarrafi) bozdurun. Yeterli nakit getirmek çok önemlidir. İran inanılmaz uygun fiyatlıdır (özellikle döviz kuru avantajıyla). Restoranda yemek 200.000-500.000 Toman (3-7 USD), kebap tabağı 300.000-600.000 Toman (4-8 USD), otel (orta segment) 1.500.000-3.000.000 Toman (20-40 USD), müze girişi 500.000-1.500.000 Toman (7-20 USD yabancı fiyatı). Kıyafet kuralları: İran'da kıyafet zorunluluğu vardır. Kadınlar: başörtüsü (saçın örtülmesi zorunlu, gevşek de olabilir), uzun kollu üst ve kalçayı örten üst giysi (manteau veya tunik), uzun pantolon. Erkekler: kısa şort giymemek yeterlidir (diz altı pantolon ve t-shirt serbesttir). Camilerde çarşaf (chador) istenebilir — girişte ödünç verilir. İnternet: VPN kullanımı neredeyse zorunludur — Instagram, WhatsApp ve pek çok site engellidir. VPN'yi İran'a gitmeden önce indirin. İranlılar genellikle yerel uygulama kullanır. SIM kart havalimanında alınabilir (Irancell veya MTN). Güvenlik: İran turistler için çok güvenli bir ülkedir. Suç oranı düşüktür. İranlıların misafirperverliği efsanevidir — yolda durup sizi çaya veya eve davet edebilirler. Politik gerilimler turistleri etkilemez. Alkol: İran'da alkollü içecek üretimi, satışı ve tüketimi yasaktır. İslami kurallara uyulmalıdır.